Việc đảm bảo an ninh năng lượng của thế giới đã thay đổi

    12

    Tình hình xung quanh điện hạt nhân đã thay đổi đáng kể, kể từ khi xảy ra cuộc chiến tranh Ukraine làm giá nhiên liệu hóa thạch tăng cao. Vào ngày 6 tháng 7, Nghị viện châu Âu, vốn đang tranh luận về “sự phân loại” của quá trình khử cacbon, đã thông qua đề xuất của Ủy ban Châu Âu về việc công nhận Điện hạt nhân và khí tự nhiên là “bền vững”. Điều này chưa ràng buộc về mặt pháp lý, nhưng điện hạt nhân sẽ là một lựa chọn khả thi cho các khoản đầu tư khử cacbon trong tương lai.

     

    Năm ngoái (2021), Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đã tuyên bố trong báo cáo “Net Zero” (không phát thải khí nhà kính) rằng năng lượng tái tạo là nguồn năng lượng hàng đầu nhưng trong tháng này đã đưa ra báo cáo cần thiết phải tăng gấp đôi sản lượng điện hạt nhân vào năm 2050, có lẽ “Bình minh mới của năng lượng hạt nhân đang đến gần”.

     

    Theo IEA, những quốc gia nào chọn con đường tiếp tục sử dụng hoặc mở rộng nguồn điện hạt nhân sẽ có khả năng xây dựng được hệ thống điện phát thải Cacbon thấp giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, giảm lượng khí thải CO2 và tăng tỷ trọng sản xuất điện từ năng lượng mặt trời và năng lượng gió. Ngược lại, việc xây dựng một hệ thống năng lượng sạch bền vững không dùng điện hạt nhân là rất khó, rủi ro và tốn kém. IEA nhấn mạnh rằng “trong việc giải quyết cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu, điện hạt nhân có thể tạo điều kiện thúc đẩy quá trình chuyển đổi vững chắc sang các hệ thống năng lượng lấy năng lượng tái tạo làm trung tâm.”

     

    EU (Liên minh Châu Âu) đã đề nghị mức Net-zero và đã đặt mục tiêu không phát thải CO2 vào năm 2050. Lãnh đạo của chương trình này là Đức, nhưng đối mặt với cuộc khủng hoảng gián đoạn đường ống dẫn khí trong chiến tranh Ukraine nên EU đã đề xuất đưa điện hạt nhân và khí đốt vào năng lượng bền vững (phi hóa thạch). Khí đốt là nhiên liệu hóa thạch nên đây có thể coi là cơ hội thuận lợi của EU,nhưng nếu trò chơi trở nên bất lợi thì EU sẽ đổi luật. Dường như đây là cách làm của EU từ trước cho đến bây giờ.

     

    IEA nhấn mạnh rằng trên thực tế Trung Quốc và Nga đang kiểm soát việc phát triển điện hạt nhân. Khi nguồn năng lượng của phương Tây trở nên mong manh như tình hình hiện tại thì năng lượng trở thành “vũ khí” của Nga. Đảm bảo nguồn cung cấp năng lượng ổn định cũng rất quan trọng đối với an ninh quốc gia. Các nước phát triển sở hữu khoảng 70% điện hạt nhân, nhưng trong số 31 tổ máy điện hạt nhân bắt đầu xây dựng từ năm 2017, trừ 4 tổ máy thì còn lại đang được xây dựng ở Nga và Trung Quốc. Với kết quả này, trong những năm 2010, Trung Quốc đã trở thành quốc gia phát triển điện hạt nhân lớn nhất thế giới và trọng số của các nước phát triển cũng như mới nổi đã bị đảo ngược.

     

    Nguyên nhân của việc này là do sự cố nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi năm 2011. Trong những năm 2010, phong trào phản đối các nhà máy điện hạt nhân bùng phát mạnh mẽ ở các nước phát triển, việc rà soát an toàn bị kéo dài và việc xây dựng nhiều nhà máy điện hạt nhân bị hủy bỏ. Mặt khác, việc xây dựng các nhà máy điện hạt nhân ở Trung Quốc được đẩy nhanh. Trong một nền dân chủ đòi hỏi sự đồng thuận của nhiều người, thủ tục mất nhiều thời gian, nhưng ở Trung Quốc, sau khi chính phủ phê duyệt xây dựng thì ngắn nhất trong vòng 3 năm đã có thể khởi công. Khoảng 40 tổ máy điện hạt nhân đang hoạt động ở Trung Quốc và năm 2030 dự kiến có 100 tổ máy nữa sẽ đi vào hoạt động. Nếu điều này thành hiện thực,tiền điện sẽ giảm xuống còn 3 yên / kWh. Tiền điện của Nhật Bản đã vượt quá 20 yên / kWh và sẽ vượt quá 30 yên vào năm 2030.

     

    Ở châu Âu, tiền điện đã gần gấp đôi so với Nhật Bản. Nếu đường ống dẫn khí đốt từ Nga bị cắt, không chỉ tiền điện sẽ tăng mạnh mà còn có thể xảy ra thảm họa mất điện và các nhà máy sẽ ngừng hoạt động, đặc biệt kinh tế Đức sẽ gánh hậu quả thảm khốc. Với khí hậu lạnh giá ở Đức, một nửa số hộ gia đình sử dụng hệ thống sưởi bằng khí đốt. Nếu mùa đông bị cắt khí đốt sẽ ảnh hưởng đến tính mệnh của người dân. Vì thế nguồn khí đốt quan trọng giờ không dùng cho phát điện, các nhà máy nhiệt điện khí đang giảm nhanh chóng và khí đốt đang được tiết kiệm và tích trữ nhiều nhất có thể.
    Sẽ không có nhà máy điện hạt nhân nào vào cuối năm nay và năng lượng tái tạo sẽ trở nên vô dụng trong trường hợp khẩn cấp. Nếu mất điện vào mùa đông sẽ nguy hiểm đến tính mệnh con người. Vì vậy, ý tưởng của Đức là “vận hành nhiệt điện than” để phát điện. Sẽ cho vận hành các nhà máy nhiệt điện than đang ở chế độ chờ. Bao gồm cả nhiên liệu than non, một loại than sản xuất ở Đức, loại thải ra nhiều CO2 hơn than đá do chất lượng kém. Vì Đức đốt nhiều than non nên khó giảm lượng khí thải CO2.
    Đó là lý do tại sao Đức không phản đối đề xuất phân loại của Ủy ban Châu Âu. Đức, quốc gia phụ thuộc vào hệ thống đường ống, có rất ít cơ sở lưu trữ LNG (khí đốt tự nhiên hóa lỏng). Hiện nay cơ sở lưu trữ đang được xây mới và chuẩn bị xây dựng hệ thống sản xuất khí đốt ở phía Tây.

     

    Quan trọng nhất, như IEA nói,mục tiêu Net Zero vào năm 2050 sẽ không thể thực hiện được nếu không có nhà máy điện hạt nhân. Chỉ năng lượng tái tạo thì không đủ để đạt Net Zero.Việc lắp đặt thiết bị CCS (thiết bị lưu trữ carbon dioxide) trong nhà máy nhiệt điện tốn kém hơn nhiều so với một nhà máy điện hạt nhân, và việc nó có được đưa vào sử dụng trong thực tế hay không thì vẫn là ẩn số.
    Thay cho những việc này thì điều chắc chắn hơn là nâng cao tính an toàn thông qua công nghệ điện hạt nhân, nhưng điểm nghẽn là chi phí cho an toàn. Sự an toàn của các nhà máy điện hạt nhân đã được giải quyết về mặt kỹ thuật, và mức độ an toàn của nó (tỷ lệ tử vong trên công suất) cũng gần giống như điện mặt trời và điện gió, nhưng ở các nước dân chủ thì khó có được sự đồng thuận của người dân.
    Đối với tình hình này, thì giải pháp phát triển nhà máy điện hạt nhân nhỏ (SMR) với nguyên lý không có nguy cơ vỡ lõi lò cũng như nâng cao hiệu quả của công tác kiểm tra an toàn là một lựa chọn.

     

    Cũng cần kéo dài thời gian hoạt động của các nhà máy điện hạt nhân hiện có. 63% nhà máy điện hạt nhân trên thế giới đã hoạt động trên 30 năm, nếu đóng cửa vào năm 2040 hoặc 2050 thì sản lượng sẽ sụt giảm. Vì tuổi thọ của một lò phản ứng hạt nhân là khoảng 80 năm, nên việc kéo dài thời gian hoạt động các nhà máy điện hạt nhân là giải pháp có giá rẻ nhất.
    Các nhà máy điện hạt nhân vẫn chưa được khởi động lại nhiều ở Nhật Bản, việc đẩy nhanh hoạt động này rất quan trọng trong việc đảm bảo an ninh năng lượng toàn cầu. Nếu các nhà máy điện hạt nhân ở Nhật Bản được khởi động lại, không chỉ tình trạng thiếu điện trong nước được giải quyết, mà lượng LNG dùng cho phần này sẽ dành cho châu Âu và châu Á với chi phí thấp.

     

    International Nuclear Energy Development of Japan (JINED)