Vấn đề an toàn trong tương lai của ngành năng lượng hạt nhân

90

Nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi (Nhật Bản). Ảnh: AFP/TTXVN

 

Vụ tai nạn tại Nhà máy điện hạt nhân Chernobyl ở Ukraine cách đây 35 năm đã hun đúc nên một nền văn hóa an toàn mạnh mẽ làm bệ phóng cho ngành năng lượng hạt nhân ngày nay. Vào thời điểm thế giới chia rẽ sâu sắc vì sự ngờ vực, vụ tai nạn đã thúc đẩy các quốc gia hợp tác cùng trao đổi khi các chương trình điện hạt nhân trở nên minh bạch và cởi mở hơn. Sau thảm họa sóng thần năm 2011 tấn công nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi (Nhật Bản), cộng đồng quốc tế lại một lần nữa cùng nhau củng cố lại vấn đề an toàn hạt nhân toàn cầu. Những ngày kỷ niệm này là lời nhắc chúng ta về những nỗ lực không ngừng nhằm phát triển và tăng cường an toàn hạt nhân. Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi lòng tin của công chúng là điều kiện tiên quyết để điện hạt nhân phát huy hết vai trò của mình trong cuộc chiến giảm biến đổi khí hậu. Thông thường, cuộc tranh luận về việc làm thế nào để chuyển hướng sang các nguồn năng lượng bền vững thường đi kèm với một sai lầm rằng: “năng lượng mặt trời và năng lượng gió hoặc năng lượng hạt nhân”, trong khi để đạt được mức phát thải carbon ròng bằng không đòi hỏi chúng ta phải đầu tư vào tất cả các nguồn năng lượng.

 

Bi kịch xảy ra ở nhà máy Chernobyl nằm ở sự mờ mịt và thiếu trách nhiệm. Từ đống tro tàn của vụ tai nạn đã làm tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và mức độ cởi mở chưa từng có trước tháng 4 năm 1986. Các kỹ sư, nhà quản lý và cơ quan đều đánh giá lại và nâng cấp các lò phản ứng hiện có khi cần thiết. Lần đầu tiên, các nhà điều hành nhà máy điện hạt nhân trên thế giới đã cùng nhau thiết lập các mạng lưới hợp tác tồn tại cho đến ngày nay. Dưới sự bảo trợ của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), các tiêu chuẩn, quy chuẩn và dữ liệu an toàn đã trở thành một phần trong cấu trúc hợp tác quốc tế với IAEA tại các trung tâm. Các công ước về an toàn hạt nhân đã được thông qua và IAEA đã tạo ra một hệ thống đánh giá lẫn nhau, trong đó các chuyên gia từ các quốc gia khác nhau được công khai đặt câu hỏi. Điều này đã đạt được nhiều tiến bộ đáng kể, nhưng việc duy trì quy trình và tiêu chuẩn an toàn đó vẫn là trách nhiệm của các nhà khai thác, cơ quan quản lý tại các quốc gia.

 

Trận sóng thần năm 2011 gây ra vụ tai nạn lớn thứ hai trong lịch sử ngành năng lượng hạt nhân mặc dù các nhà khoa học hàng đầu trên khắp thế giới không phát hiện ra bất kì tác động nào đến sức khỏe của con người do bức xạ gây ra. Một mạng lưới các tổ chức, các nhà tài trợ quốc tế đến các tổ chức kỹ thuật, đã cùng nhau giúp đỡ Nhật Bản trong việc ngừng hoạt động lò phản ứng một các an toàn khi quốc gia này đang gặp khó khăn. Gần đây, Nhật Bản đã công bố kế hoạch thải nguồn nước đã qua xử lý được lưu trữ tại Fukushima ra biển. Theo yêu cầu của quốc gia, IAEA sẽ hỗ trợ kỹ thuật trong việc giám sát và xem xét quá trình thực hiện nhằm đảm bảo tính an toàn và minh bạch của kế hoạch.

 

Sau sự cố hạt nhân tại Fukushima, một số nước châu Âu, trong đó có Đức, đã quyết định “loại bỏ” dần các chương trình điện hạt nhân. Tuy nhiên, hầu hết các quốc gia vẫn tiếp tục vận hành các nhà máy điện hạt nhân nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào than đá. Ở châu Á, các nền kinh tế lớn, bao gồm cả Trung Quốc và Ấn Độ đang có kế hoạch mở rộng năng lượng hạt nhân để đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng tăng. Gần đây, Belarus và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đã đưa những nhà máy điện hạt nhân đầu tiên vào vận hành. Trong khi đó, Bangladesh và Thổ Nhĩ Kỳ lại bắt đầu xây dựng các nhà máy điện hạt nhân, và ở Ai Cập, điện hạt nhân đang trong giai đoạn phát triển. Trên toàn thế giới, hơn 50 lò phản ứng đang được xây dựng và 27 quốc gia đang tích cực xem xét, lập kế hoạch hay bắt tay vào các chương trình điện hạt nhân khi nhận ra vai trò của nguồn năng lượng này trong mục tiêu lượng phát thải carbon ròng bằng không.

 

Các lò phản ứng hạt nhân hiện có đang sản xuất một phần ba lượng điện phát thải ít carbon trên thế giới trong khi các lò phản ứng tiên tiến hơn vẫn đang được phát triển. Các lò phản ứng mô-đun nhỏ hứa hẹn về khả năng khử cacbon trong vận tải và công nghiệp, cũng như điện năng, và có thể cung cấp một số giải pháp khả thi cho các khu vực kém phát triển hay các thị trường nhỏ hơn. Về công nghệ chất thải hạt nhân, kho địa chất sâu ở Onkalo (Phần Lan) đã đưa ra giải pháp lâu dài để xử lý các vấn đề an toàn. Việc tận dụng những tiến bộ này chỉ có thể đạt được nếu mọi người tin tưởng. Một nền văn hóa an toàn hạt nhân toàn cầu không chỉ bảo vệ những người có thể bị ảnh hưởng bởi các vụ tai nạn mà còn giúp cả những người bị tổn hại do thiếu hụt năng lượng, đồng thời khử cacbon trên quy mô lớn.

 

Chernobyl và Fukushima là những ngày kỷ niệm đáng nhớ nhưng chúng cũng là lời cam kết của các quốc gia trong việc cùng nhau tăng cường an toàn hạt nhân, từ đó đặt ra nền móng phát triển của ngành năng lượng hạt nhân nhằm giải quyết biến đổi khí hậu.

 

Biên dịch: Trần Thiện Phương Anh, Ban KH&QLKH