Nga tiến lên trước trong cuộc đua hạt nhân ở Trung Đông

353

Ở hầu hết các nước công nghiệp hóa, điện hạt nhân đã bị mất đi sức hấp dẫn mà một trong các nguyên nhân là do thảm họa tại Fukushima năm 2011. Rất ít nước đã đặt hàng xây dựng các nhà máy điện hạt nhân mới để bổ sung hoặc thay thế cho những nhà máy cũ đã vận hành nhiều năm. Trung Quốc là một ngoại lệ với 44 lò phản ứng đang được xây dựng, điều đó có nghĩa là đến năm 2030 sẽ có thêm gần 150 GW điện hạt nhân được sản xuất từ những nhà máy này. Ảrập Xê-út có thể trở thành thị trường tăng trưởng lớn thứ hai và là một điều có lợi/miếng mồi béo bở cho các công ty chuyên về điện hạt nhân trên toàn thế giới. Riyadh sẽ đặt hàng hai lò phản ứng đầu tiên của Ảrập Xê-út vào năm 2019 và sẽ có thêm 19 nhà máy điện cho đến năm 2030.

 

Tổng thống Nga V. Putin và Hoàng tử Mohammad bin Salman

 

Vì không có công ty Ảrập Xê-út nào có được những bí quyết hạt nhân (nuclear know-how) cần phải có, năng lực chuyên môn sẽ được cung cấp bởi các công ty nước ngoài. Một số tập đoàn đã được lọt vào danh sách cung cấp kiến ​​thức chuyên môn cần thiết cho nước này. Để có thể xuất khẩu công nghệ hạt nhân của Mỹ, các thỏa thuận mua bán liên quan đến hạt nhân cần phải được Quốc hội Mỹ phê duyệt. Trước đây, nhờ có mối quan hệ chặt chẽ và có chung nhiều mối quan tâm như vấn đề Iran, việc đạt được những thỏa thuận mua bán công nghệ hạt nhân giữa Hoa Kỳ và Ảrập Xê-út đã từng “thuận buồm xuôi gió” hơn. Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, những tiến triển trong quan hệ giữa hai quốc gia này đang vẽ nên “một bức tranh ảm đạm”.

 

Quan hệ Hoa Kỳ- Ảrập Xê-út và những thách thức

 

Washington đã duy trì mối quan hệ gắn bó chặt chẽ với Riyadh kể từ khi kết thúc Chiến tranh Thế giới thứ hai do tầm quan trọng chiến lược của quốc gia Ả Rập này. Mỗi tổng thống Hoa Kỳ đều đã dành thời gian và nguồn lực quý báu để duy trì mối bang giao tốt đẹp với người Ảrập Xê-út. Tổng thống Trump cũng chẳng phải ngoại lệ. Điểm đến của chuyến công du nước ngoài đầu tiên của ông chính là Ảrập Xê-út, nơi đã ký kết các thỏa thuận mua bán phần cứng quân sự trị giá 110 tỷ đô la.

 

Mặc dù Riyadh đã mắc phải một số sai lầm trong chính sách đối ngoại như sự phong tỏa Qatar và bị cáo buộc bắt cóc thủ tướng Lebanon Hariri, sự ủng hộ của Washington đối với Saudi-Arabia vẫn không hề lay chuyển. Ngay cả cuộc chiến thảm khốc ở Yemen cũng không làm thay đổi tình hình. Tuy nhiên, việc giết một người đàn ông (nhà báo thân Mỹ – Jamal Khashoggi –người dịch) có thể gây tác hại nhiều hơn cho quan hệ hữu hảo giữa hai nước.

 

Vụ giết hại nhà báo Washington Post Jamal Khashoggi ở Istanbul và sự dính líu rõ ràng của các nhà lãnh đạo cấp cao ở Riyadh đang đe dọa mối quan hệ này. Mục 123 (Section 123) của Luật Năng lượng Nguyên tử năm 1954 đòi hỏi một số điều kiện tiên quyết bảo đảm cho việc sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình trước khi các công ty và quốc gia bên ngoài có thể sử dụng công nghệ của Mỹ. Năm thượng nghị sĩ chủ chốt của Đảng Cộng hòa đang hối thúc Tổng thống Trump có động thái trừng phạt Ả rập Xê-út. Thượng nghị sĩ Marco Rubio đã cảnh báo: “Không có mối quan hệ nào là quá quan trọng để (Hoa Kỳ) phải chịu lùi bước”.

 

Ngoài ra, Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Edward Markey đã kêu gọi Trump “đình chỉ các cuộc thảo luận về hợp tác hạt nhân dân sự với Ả rập Xê-út và hủy bỏ mọi thỏa thuận đã ký về việc chuyển giao các dịch vụ, công nghệ hay hỗ trợ hạt nhân”. Sức ép của hai đảng lên chính quyền của Trump đe dọa sẽ làm hỏng các cuộc đàm phán. Điều này xảy ra ngay trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ (midterms). Đảng Dân chủ, mà sau 8 năm đã giành lại quyền kiểm soát Hạ viện, có quan điểm phê phán cứng rắn hơn (more critical) đối với chính quyền Riyadh về vấn đề nhà báo Khashoggi so với đảng Cộng hòa. Điều này có thể trở thành một thách thức nghiêm trọng đối với chính quyền Hoa Kỳ và cả các công ty nước này đang nỗ lực tìm cửa làm ăn tại Ả Rập Xê-út trong tương lai.

 

Chiến thắng tiềm năng của Nga

 

Trong số các quốc gia cạnh tranh cho các hợp đồng béo bở để xây dựng các nhà máy điện hạt nhân là tập đoàn thuộc quyền kiểm soát của nhà nước Rosatom của Liên bang Nga. Công ty hiện đang xây dựng 34 lò phản ứng ở 12 quốc gia trong khi chỉ có một  vài quốc gia khác thể hiện sự quan tâm đến vấn đề này. Trị giá các đơn đặt hàng đã tăng lên đến 300 tỷ đô la, trong đó chiếm tới 60% các nhà máy điện hạt nhân đang được xây dựng. Để đáp ứng yêu cầu của các thương vụ mới và các thỏa thuận dịch vụ hiện có trong thế giới Ả Rập, Rosatom đã mở một văn phòng tại Dubai.

Xuất khẩu các nhà máy điện hạt nhân của Nga

 

Cho đến gần đây, Nga và Ả Rập Xê-út là hai đối thủ cạnh tranh trên thị trường năng lượng toàn cầu, tuy vậy có rất ít sự hợp tác giữa hai cường quốc năng lượng này. Giá dầu giảm mạnh do sự bùng nổ của đá phiến Mỹ buộc các nước phải hợp tác với nhau dẫn đến thỏa thuận OPEC + và làm tăng giá dầu. Theo Bộ trưởng Bộ Năng lượng Khalid Al-Falih, Ả Rập Xê-út cũng đang xem xét đầu tư 5 tỷ USD vào dự án khí đốt tự nhiên hóa lỏng LNG Arctic-2 do 2 tập đoàn Novatek (Liên bang Nga) và Total (Cộng hòa Pháp) thực hiện.

 

Mặc dù không thể nói chắc chắn rằng Rosatom sẽ nhận được những đơn đặt hàng hấp dẫn (lucrative orders), Moscow đã tự giành được chỗ đứng của mình trong những năm gần đây để thu lợi từ mối bang giao với Riyadh. Trong trường hợp Washington quyết định thu hồi lại công nghệ hạt nhân của Mỹ, Riyadh có rất nhiều lựa chọn thay thế. Bộ hồ sơ theo dõi mở rộng (extended track record) về thành tích và thành tựu trong lĩnh vực điện hạt nhân và những điều kiện hấp dẫn của Rosatom trong quá khứ đã đảm bảo cho “người khổng lồ điện hạt nhân” này đạt được một số thỏa thuận ở đây. Người Nga đã đáp ứng được, ít nhất là trên giấy tờ, những yêu cầu để đạt được thành công ở Ả Rập Xê-út, nơi sự thành công này sẽ được hậu thuẫn bởi sự vắng mặt của các đối thủ cạnh tranh Mỹ.

 

Biên dịch và tổng hợp: Nguyễn Thị Yên Ninh, Ban HTQT, Viện NLNTVN

 

Tác giả: Vanand Meliksetian

Tác giả bài viết, Vanand Meliksetian, là một nhà tư vấn năng lượng cho các công ty điện lực, đã từng làm việc cho một số công ty năng lượng quốc tế lớn. Ông có bằng Thạc sỹ Luật quốc tế (LL.M. – Master of Law) do Khoa Luật, Chính trị và An ninh quốc tế của Đại học VU Amsterdam University Law cấp. Tại đây, ông đã viết luận án Thạc sỹ của mình về quan hệ năng lượng Nga-châu Âu. Vanand Meliksetian là chuyên gia về các vấn đề pháp lý và chính trị quốc tế. Ông là cộng tác viên của chuyên trang oilprice.com từ năm 2012.

 

Thông tin liên quan:

 

Nga đang quan tâm đến các dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân ở nước ngoài, bao gồm Ả rập Xê-út và Slovakia

 

  1. Theo Bộ trưởng Công nghiệp và Thương mại Nga, Nga đang quan tâm đến các dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân ở Slovakia

Theo tin TASS đưa từ BRATISLAVA, Nga đang quan tâm đến việc tham gia vào các dự án hoàn thành nhà máy điện hạt nhân (ĐHN) Mochovce mở rộng và xây dựng các tổ máy mới cho nhà máy ĐHN Bohunice, Bộ trưởng Công nghiệp và Thương mại Nga Denis Manturov phát biểu tại cuộc họp với Thủ tướng Slovakia Peter Pellegrini vào thứ Hai, 15/10/2018.

“Nga là nhà cung cấp nhiên liệu hạt nhân đáng tin cậy cho các nhà máy ĐHN ở Slovakia. Chúng tôi đang quan tâm đến việc mở rộng hợp tác trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân – nghĩa là sẽ có sự tham gia của các công ty Nga trong giai đoạn 2 của nhà máy ĐHN Mochovce và dự án xây dựng các tổ máy của nhà máy ĐHN Bohunice”, Bộ trưởng Manturov cho biết.

Nga cũng đề nghị Slovakia để hai nước cùng chung tay làm việc tại thị trường của các nước khác, Bộ trưởng khẳng định. “Hợp tác cùng làm việc trên thị trường của các nước thứ ba hứa hẹn đầy triển vọng. Hai nước chúng ta có kinh nghiệm và năng lực tương tự trong một số ngành công nghiệp. Tôi nghĩ rằng sẽ hiệu quả hơn nếu chúng ta không cạnh tranh với nhau, mà là cùng nhau khai thác thị trường ở các nước thứ ba, đặc biệt là bởi vì ta đã có những ví dụ thành công về việc hợp tác như vậy”. Bộ trưởng Manturov nói thêm rằng Bộ Công Thương Nga có thể chuẩn bị một bản ghi nhớ hợp tác phù hợp trong lĩnh vực này.

Bộ trưởng cũng nhắc lại việc Nga thực hiện thành công dự án cung cấp thiết bị cho nhà máy nhiệt điện Maximo Gomez ở Cuba.

  1. Theo tin đưa của hãng Thông tấn Liên bang Nga (TASS) ngày 14/11/2018, Rosatom đang nhắm tới khả năng xây dựng 4 tổ máy điện hạt nhân ở Ả Rập Xê-út. Rosatom trước đó đã đệ trình hồ sơ thầu để xây dựng hai tổ máy điện hạt nhân ở Ả rập Xê-út.

Theo tin TASS đã đưa từ Moscow ngày 14/11/2018, Tổng công ty điện hạt nhân quốc gia Liên bang Nga – Rosatom- đang xem xét khả năng xây dựng một nhà máy điện hạt nhân gồm hai tổ máy tại Ả rập Xê-út, theo báo cáo của Công ty Thương mại Hải ngoại của Rosatom. Tenex cũng cho biết sẽ có thể bổ sung thêm 2 tổ máy vào nhà máy điện hạt nhân này tại Ả rập Xê-út.

 

Theo Báo cáo được đưa ra vào tháng 2 năm 2018, Rosatom đã đệ trình hồ sơ dự thầu xây dựng hai tổ máy điện hạt nhân ở Ả Rập Xê-út. Vào tháng 10 vừa qua, Tổng Giám đốc của Rosatom Alexey Likhachev đã nói với Hãng Thông tấn Nga TASS rằng Rosatom hy vọng kết quả đấu thầu sẽ được công bố vào năm 2020.

 

Cũng theo báo cáo trên, Ả rập Xê-út có kế hoạch xây dựng 16 tổ máy điện hạt nhân trên lãnh thổ của mình từ nay đến năm 2030.

(Theo http://tass.com/economy/1030926)