Năng lượng hạt nhân đóng vai trò chủ chốt trong chính sách Vành đai và Con đường của Trung Quốc

93

Trong Hội nghị thượng đỉnh quốc tế mùa xuân 2019 tại Diễn đàn Phát triển bền vững năng lượng hạt nhân của Trung Quốc vào ngày 01/4 vừa qua tại Bắc Kinh, Trung Quốc bày tỏ ý muốn thúc đẩy hợp tác năng lượng hạt nhân trong khuôn khổ sáng kiến “Vành đai và Con đường”, do đó, nước này đang chú trọng triển khai công nghệ mới và hoàn thành chiến lược quản lý chất thải phóng xạ. Sáng kiến “Vành đai và Con đường” là một chiến lược phát triển khổng lồ được chính phủ Trung Quốc áp dụng liên quan đến đầu tư và phát triển cơ sở hạ tầng nhằm liên kết nước này với 152 quốc gia và các tổ chức quốc tế.

 

Trung Quốc sở hữu nhiều lò phản ứng đang được thi công hơn bất cứ quốc gia nào (Ảnh: CGN)

 

Khai mạc Hội nghị, Chủ tịch Tập đoàn hạt nhân quốc gia Trung Quốc (CNNC), Yu Jianfeng, cho biết xã hội loài người đang bước vào kỷ nguyên phát triển năng lượng sạch mới. Theo ông Yu, trong 3 năm qua, Trung Quốc đã cho thấy tốc độ tăng trưởng năng lượng sạch nhanh nhất, bao gồm thủy điện, gió, mặt trời và năng lượng hạt nhân.

 

Công suất lò phản ứng hạt nhân đang được thi công tại quốc gia này chiếm khoảng 1/5 trên toàn cầu, cụ thể là 10,8 gigawatts điện (Gwe) trong tổng số 56,3 Gwe. Trong khi đó, xét về tiến độ xây dựng nhà máy, 08 trong số 10 lò phản ứng mới nhất được khởi động là ở Trung Quốc. Tuy nhiên, số lò phản ứng khởi động trên đây là kết quả của việc phê duyệt xây dựng được thực hiện cách đây 5 hoặc 6 năm trước. Trong 3 năm qua, Trung Quốc chưa thông qua dự án hạt nhân mới nào. Sự gián đoạn này chẳng mấy chốc sẽ kết thúc khi các lò EPR và AP1000 đầu tiên lần lượt đi vào hoạt động tại Taishan và Yang Giang. Song song là việc xây dựng các lò phản ứng Haulong 1 mang theo công nghệ nội địa hóa “Made in China” đầu tiên, tại nhà máy điện hạt nhân Fuqing 5 và 6, đang tiến triển, với khâu lắp đặt các bộ phận lớn, như tuabin hơi, đã gần như hoàn thành.

 

Hội nghị nhằm thúc đẩy hợp tác quốc tế về năng lượng hạt nhân trong ‘Vành đai và Con đường’ và theo đó ông Jianfeng nhấn mạnh rằng Trung Quốc xuất khẩu sang Pakistan 02 lò phản ứng nước áp lực ACP-1000 cho nhà máy điện hạt nhân Karachi. Công trình đầu tiên trong số này, Karachi 2, bắt đầu xây dựng vào tháng 8/2015, sắp hoàn thành, và sẽ sớm được đưa vào vận hành. Pakistan đã khởi động các lò CNP-300 mới do Trung Quốc cung cấp vào năm 2016 và 2017, tăng gấp đôi sản lượng điện lên 6,2%. Khi đi vào hoạt động, các lò phản ứng mới Karachi sẽ tăng sản lượng điện sản xuất được lên ít nhất 16%.

 

Ông Yu hân hoan mong đợi đến ngày lò phản ứng làm mát bằng khí ở nhiệt độ cao được khởi động tại vịnh Shidao (Shandong Shidaowan), Trung Quốc. Ông cho hay, thiết kế lò phản ứng nhiên liệu xếp tầng (pebble-bed design unit) thử nghiệm đã bắt đầu được xây dựng vào cuối năm 2012 và hiện đang trong “giai đoạn cuối cùng lắp đặt và vận hành” dự kiến hoàn thành vào nửa đầu năm 2020.

 

Lò phản ứng được làm mát bằng khí nhiệt độ cao, sử dụng nhiên liệu ở dạng viên cầu thay cho dạng thỏi (Pebble bed core of the high temperature gas-cooled reactor – Ảnh: Nucleus.iaea.org)

 

Hình thành chiến lược xử lý chất thải

 

Trong bối cảnh lĩnh vực hạt nhân tăng trưởng nhanh, Trung Quốc đang lên kế hoạch vững chắc nhằm thiết lập cơ sở hạ tầng quản lý chất thải phù hợp để tiếp tục đẩy mạnh xu hướng phát triển này.

 

Theo ông Zhang Jianhua, Phó Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Trung Quốc (CAEA), nói tại hội nghị, “Năm 2016, Trung Quốc đã thiết lập cơ chế tái xử lý nhiên liệu đã qua sử dụng ở cấp quốc gia, nhờ đó, tăng tốc xử lý nhiên liệu đã qua sử dụng một cách toàn diện.Hiện nay, việc hình thành tiềm lực tái chế nhiên liệu đã qua sử dụng ở Trung Quốc đang tiến triển ổn định theo kế hoạch ba bước gồm ‘quy mô thí điểm, chạy thử nghiệm, và công nghiệp”.

 

Vào tháng 3/2015, Công ty Công nghệ Longrui CNNC đã thành lập nhà máy về xử lý nhiên liệu đã qua sử dụng ở mức độ chạy thử nghiệm (demonstration), với công suất 200 tấn nhiên liệu đã sử dụng mỗi năm, đang được xây dựng tại Khu công nghiệp công nghệ hạt nhân Cam Túc ở tỉnh Cam Túc.

 

Một nhà máy tái chế ở “quy mô công nghiệp” có thể được hiểu là cơ sở hội tụ đầy đủ các điều kiện kỹ thuật, cho phép thực hiện công đoạn xử lý các bó nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng – nguồn chất thải phóng xạ hoạt độ cao  được lưu trữ tạm thời dưới bể nước tại các nhà máy điện. Quá trình tái xử lý được thực hiện bao gồm các bước chính như tách và thu hồi thành phần uranium và plutonium ra khỏi các thành phần khác của nhiên liệu đã cháy, tái chế các thành phần đã thu hồi thành nhiên liệu đưa trở về sử dụng lại trong lò phản ứng, và đóng gói phần chất thải đem đi xử lý.

 

Địa điểm xây dựng một cơ sở như trên đã được đề xuất xây dựng tại vùng ven biển ở tỉnh Giang Tô, để có thể vận chuyển nhiên liệu đã qua sử dụng bằng tàu biển. Vào tháng 7/2016, thành phố Lianyungang ở Giang Tô từng được đưa vào “tầm ngắm” làm cơ sở tái chế do gần nhà máy điện hạt nhân Tianwan, nhưng các cuộc biểu tình mạnh mẽ của công chúng đã khiến chính quyền địa phương buộc phải lùi lại đề xuất này.

 

Khi sự hợp tác Pháp – Trung đang có những tiến triển tốt đẹp, vấn đề xây dựng nhà máy về xử lý nhiên liệu đã qua sử dụng còn được đề cập trong các cuộc họp cấp cao gần đây của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tại Paris.

 

Liên quan đến việc xử lý chất thải hạt nhân, ông Zhang cho biết Trung Quốc đã hoàn thành công đoạn lựa chọn địa điểm và CAEA đã phê duyệt kế hoạch về phòng thí nghiệm dưới lòng đất đầu tiên để xử lý chất thải phóng xạ hoạt độ cao.

 

Trung Quốc có “chiến lược ba bước gồm lựa chọn địa điểm, thực nghiệm dưới lòng đất và xây dựng bãi ngầm xử lý chất thải“, với mục tiêu cuối cùng là xây dựng khu xử lý chất thải lưu lượng cao vào năm 2050.

 

Phạm Thị Thu Trang, Ban Kế hoạch và Quản lý khoa học