Năng lượng hạt nhân đang đối mặt với khó khăn do nguồn năng lượng xanh và đại dịch

    103

    Khi các nhà máy điện hạt nhân buộc phải hạn chế và ngừng kinh doanh các cơ sở vì khủng hoảng và nhu cầu sụt giảm.

     

    Nhà máy điện hạt nhân Ringhals, Thụy Điển. Nguồn: ArvidB / iStockphoto, Getty Images

     

    Nhu cầu về một nguồn năng lượng không phát thải carbon có hại chưa bao giờ cấp bách hơn lúc này, tuy nhiên một trong những nguồn năng lượng sạch dồi dào nhất hiện nay lại đang phải vật lộn với vấn đề chi phí.

     

    Với ưu điểm không phát thải và ổn định, ngành công nghiệp hạt nhân đang là ứng cử viên sáng giá để trở thành đối tác hoàn hảo của các ngành năng lượng tái tạo trong những năm tới, khi các quốc gia trên thế giới phải đối mặt với những thách thức khó khăn nhằm cắt giảm lượng khí thải nhà kính theo cam kết đã nêu trong Thỏa thuận Paris 2015.

     

    Sản lượng điện khổng lồ đến từ năng lượng gió và mặt trời gây ra tình trạng “cung nhiều hơn cầu”, do đó đã đẩy giá điện xuống dưới mức thấp nhất khiến các lò phản ứng gặp vấn đề trong việc tạo ra lợi nhuận, hay thậm chí không đủ để trang trải cho hệ thống cung cấp điện. Vấn đề này càng trở nên nghiệm trọng bởi đại dịch toàn cầu khiến cho nhu cầu sử dụng điện sụt giảm, các máy phát điện ở Pháp, Thụy Điển, Đức và Trung Quốc đã buộc phải dừng hoạt động hoặc giảm sản lượng sản xuất điện.

     

    Ông Magn Magn Hall, giám đốc điều hành của công ty năng lượng Vattenfall AB, Thụy Điển nhận thấy: “Chúng ta cần vận dụng linh hoạt hơn năng lượng hạt nhân. Đây là giải pháp tối ưu để vận hành lại các nhà máy và là cách chúng tôi đang thực hiện.”

     

    Tập đoàn Điện lực Pháp Electricite de France SA (EDF), nhà khai thác hạt nhân lớn nhất thế giới nhận thấy áp lực hơn bao giờ hết. Với quy mô 57 lò phản ứng trong nước và các dự án mới xây dựng trong và ngoài nước, dự kiến ​​sản lượng điện từ các trạm nước này sẽ giảm 20% trong năm nay.

     

    Biểu đồ sản lượng điện hạt nhân ở Pháp. Nguồn: RTE

     

    Sản lượng của các nhà máy điện hạt nhân đạt mức thấp nhất kể từ năm 2012 sau khi khoảng hơn 10 nhà máy dừng hoạt động từ tháng 4 năm 2020, giá cổ phiếu trong những phiên giao dịch gần đây luôn ở mức thấp kỷ lục.

     

    Ông Et Etienne Dutheil, giám đốc sản xuất hạt nhân của EDF dự đoán: “Trong tình hình hiện tại, việc kết hợp năng lượng tái tạo với các dạng năng lượng khác là lựa chọn thiết yếu. Cách Pháp linh hoạt kết hợp năng lượng hạt nhân đã cho thấy yêu cầu bức thiết cần thay đổi ở các nhà máy điện.”

     

    Ở Thụy Điển, công nghệ đã tạo ra nguồn cung ổn định cho các nhà máy kết hợp nhiều dạng năng lượng trong các thập kỷ qua. Nhà máy Ringhals, thuộc sở hữu của Vattenfall đã dừng hoạt động hai lò phản ứng do không đủ chi phí trang trải, trong khi các lò khác buộc phải giảm sản lượng.

     

    Lợi nhuận của Vattenfall đến từ sản xuất điện (không bao gồm các giao dịch khác) đã giảm 39% trong quý đầu và công ty đã cắt giảm một nửa cổ tức cho các chủ sở hữu nhà nước do tác động của giá cả và đại dịch. Ngày 04/05/2020 vừa qua, Ukraine dự báo sẽ cắt giảm sản lượng điện hạt nhân hàng năm.

     

    Khi nhu cầu tiêu thụ điện trên toàn thế giới ngày càng giảm dần, năng lượng tái tạo sẽ ngày càng phổ biến trên thị trường bởi nhiều quốc gia quyết định đưa công nghệ xanh vào lưới điện.

     

    Trong nhiều năm qua, các lò phản ứng nguyên tử ở châu Âu tạo ra điện theo chu kì cùng với các nhà máy nhiên liệu hóa thạch như than đá và khí đốt nhằm đáp ứng đầy đủ nhu cầu cho toàn bộ người dân. Hầu hết các nhà máy hạt nhân được xây dựng vào những năm 1970 và 1980 đều tự duy trì do chi phí vận hành thấp.

     

    Chiến lược năng lượng xanh Energiewende của Thủ tướng Đức Angela Merkel đã tạo nên bước ngoặt lớn đối với ngành năng lượng mặt trời và năng lượng gió trên thị trường. Kế hoạch được đầu tư hàng trăm tỷ euro trở thành bài học cho nhiều quốc gia trên thế giới cũng đầu tư vào năng lượng tái tạo. Sự thay đổi táo bạo đã một lần nữa khẳng định năng lượng mặt trời và năng lượng gió đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế.

     

    Theo ông Peter Osbaldstone, giám đốc nghiên cứu của tập đoàn năng lượng tái tạo Wood Mackenzie cho rằng: “Cuộc sống của chúng ta luôn phải đối mặt với những thách thức. Đến một lúc nào đó bạn sẽ phát hiện ra thiết kể của máy phát điện hoàn toàn không linh hoạt như chúng ta nghĩ, và đó là lúc năng lượng hạt nhân phát huy uy điểm của mình.”

     

    Trong khi công ty khai thác hạt nhân của Hoa Kỳ buộc phải đẩy mạnh sản lượng nhằm theo kịp đối thủ ở châu Âu thì các nhà máy lại dần ngừng hoạt động trên thị trường. Việc không thể duy trì chi phí ổn định đã khiến tám trạm phát điện ngừng hoạt động kể từ năm 2013 và trong thời gian tới dự kiến sẽ có thêm ít nhất bốn trạm đóng cửa vĩnh viễn vào năm 2025, bao gồm cả tổ máy ở phía bắc thành phố New York đã đình công từ cuối tháng 4 năm 2020.

     

    Đại diện công ty năng lượng CGN Power, Trung Quốc cho biết do ảnh hưởng của đại dịch vi rút corona, sản lượng của các nhà máy năng lượng hạt nhân giảm đáng kể sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán. Ngoại trừ hai lò phản ứng mới đi vào hoạt động năm 2019, sản lượng của 22 tổ máy còn lại đã giảm 4,7% trong quý đầu so với cùng thời điểm năm 2019.

     

    Theo báo cáo cuối tháng 4 vừa qua của Cơ quan Năng lượng Quốc tế,  sau khi điều chỉnh các hiệu ứng thời tiết, việc đóng cửa hoàn toàn các lò phản ứng đã làm giảm ít nhất 15% nhu cầu sử dụng điện hàng ngày ở các quốc gia như Pháp, Ấn Độ, Ý, Tây Ban Nha, Anh và Tây Bắc Hoa Kỳ. Theo dự kiến, lượng tiêu thụ năng lượng toàn cầu trong năm nay sẽ giảm ít nhất 5%, tương đương với mức giảm lớn nhất kể từ sau thời kì Đại suy thoái kinh tế thế giới.

    Biểu đồ tiêu thụ các dạng năng lượng. Nguồn: Bloomberg Green

     

    Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, sự sụt giảm của năng lượng hạt nhân sẽ ảnh hưởng đến các dạng năng lượng khác, mặc dù việc sử dụng năng lượng tái tạo vẫn duy trì mức tăng 1% trong năm nay. Từ năm 2019, năng lượng hạt nhân có thể sẽ giảm 3% do giảm sút nhu cầu sử dụng và chậm trễ trong kế hoạch bảo trì và xây dựng một số dự án.

     

    Chẳng hạn, các lò phản ứng ở Anh được vận hành bởi EDF đang đảm nhận khối lượng công việc lớn hơn bình thường bởi đã có 5 trong số 15 tổ máy đang tạm dừng để sửa chữa. Theo dự kiến sản lượng điện sẽ duy trì dưới mức trung bình trong năm nay. Đại diện của Công ty EDF từ chối đưa ra thêm bình luận về việc liệu việc liệu gia tăng các nhà máy tái tạo có ảnh hưởng đến các lò phản ứng hay không.

     

    Tuy nhiên, theo số liệu sơ bộ từ Bloomberg NEF, với năng suất 2.821 terawatt/giờ, sản lượng điện năng từ các trạm phát điện hạt nhân đang nhiều gấp 3 lần điện năng sinh ra từ  năng lượng mặt trời hay năng lượng gió vào năm 2019, và sản lượng đó đủ để cung cấp cho toàn nước Đức trong khoảng 5 năm.

     

    Bà Agneta Rising, Tổng giám đốc Hiệp hội hạt nhân thế giới cho rằng ngành công nghiệp hạt nhân vẫn sẽ đứng vững bởi đang có tới 55 nhà máy được xây dựng trên toàn thế giới.

     

    Bà nói thêm: “Thời gian tới có thể sẽ rất khó khăn, nhưng hạt nhân được ví như xương sống của cả hệ thống điện. Sắp tới có thể chúng ta sẽ buộc phải dừng hoạt động một số lò phản ứng; tuy nhiên, không giống như năng lượng gió và năng lượng mặt trời, khi cần tới, hạt nhân vẫn luôn ở đây. Hơn nữa, năng lượng hạt nhân luôn có lợi thế là nguồn năng lượng có thể sản xuất nội địa và là công nghệ mà mọi chính phủ muốn sở hữu.

     

    Đại diện của Vattenfall tuyên bố sẽ đóng cửa vĩnh viễn thêm một lò phản ứng cũ tại Ringhals vào cuối năm nay, ngay sau khi một tổ máy dừng hoạt động từ tháng 12 năm 2019 thay vì cố gắng duy trì chúng.

     

    Người điều hành Vattenfall xác định tầm nhìn trong thời gian tới sẽ chi 5 tỷ kronor (tương đương 510 triệu đô la) cho hệ thống an toàn của các nhà máy điện hạt nhân và thủy điện trong năm nay và năm tới, đồng thời đầu tư 25 tỷ kronor (tương đương với 3 tỷ đô la) cho điện gió. Ông mong muốn xây dựng một thế thế hệ mới sử dụng điện gió thay vì năng lượng hóa thạch”.

     

    Biên dịch: Trần Thiện Phương Anh, Ban KH&QLKH