HỆ THỐNG THÔNG TIN HẠT NHÂN QUỐC TẾ (INIS) – Kho thông tin và tư liệu hạt nhân cho cộng đồng khoa học trong nước và thế giới

141

Hệ thống thông tin hạt nhân quốc tế  – International Nuclear Information System (INIS) – được Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) thành lập và điều hành từ năm 1970 với sự tham gia của các nước thành viên, nhằm thúc đẩy trao đổi thông tin và kiến thức hạt nhân trong cộng đồng hạt nhân thế giới. Tính đến năm 2017, INIS đã thu hút sự tham gia của 131 quốc gia thành viên và 24 tổ chức quốc tế (CTBTO, EC, CERN, FAO, WHO, WNU, v.v.). Tại Việt Nam, Viện NLNTVN là cơ quan đầu mối và đại diện với IAEA trong việc cung cấp thường xuyên thông tin hạt nhân vào Kho thông tin và tư liệu hạt nhân (INIS repository).

 

INIS cho phép người dùng tiến hành tìm kiếm các thông tin hạt nhân  thông qua công cụ ElasticSearch trên Internet tại địa chỉ https://inis.iaea.org/search/. Hiện có khoảng 100 lĩnh vực chuyên ngành (subjects) thuộc danh mục mà INIS quan tâm, trong đó bao gồm Điện và an toàn hạt nhân, Vật lý hạt cơ bản, Vật liệu hạt nhân, Vật lý hạt nhân, Chu trình nhiên liệu hạt nhân và chất thải phóng xạ, v.v. Đến năm 2017, Kho INIS đã lưu giữ được hơn 4,1 triệu bản ghi (records) tài liệu hạt nhân của thế giới, trong đó 1,6 triệu bản ghi có kèm bản toàn văn (fulltext). Tổng số bản ghi được cập nhật vào Kho năm 2017 là 103.401, trong đó Việt Nam đóng góp 166 bản ghi.

 

Số liệu thống kê các tư liệu thuộc lĩnh vực khác nhau được cập nhật vào Kho INIS năm 2017

 

Những tư liệu sẵn có trong Kho INIS bao gồm các tài liệu đã được công bố ở dạng điện tử hoặc được xuất bản dưới dạng in ấn như sách báo và tạp chí (conventional literature). Ngoài ra, người dùng cũng có thể tìm thấy “tài liệu xám” (grey literature/ non-conventional literature) – những tài liệu không có sẵn thông qua các kênh phân phối hay xuất bản thương mại, chẳng hạn như, các báo cáo khoa học, kỷ yếu hội nghị, hướng dẫn, luận văn, luận án, bằng sáng chế, các tiêu chuẩn và thông số kỹ thuật, khảo sát thống kê. Trong 1,6 triệu bản ghi toàn văn, INIS sở hữu bản toàn văn của 9.582 bản ghi thuộc “tài liệu xám”. Các quốc gia được ghi nhận đã đóng góp lớn cho mảng tài liệu này là Pháp  (2.120 bản ghi, chiếm 22,1%), Brazil (17,9%), IAEA (12,4%), Nhật Bản (8,6%), Nga (6,6 %).

 

Tương quan số lượng “tài liệu xám” trên tổng số các bản ghi trong Kho INIS qua các năm

 

Với Kho dữ liệu đa dạng, INIS có thể được dùng để tìm kiếm thông tin khi xây dựng thuyết minh đề tài nghiên cứu, tìm kiếm thông tin và tài liệu khi triển khai nghiên cứu, và tìm kiếm thông tin khi phản biện. Công cụ ElasticSearch trên Internet cung cấp hai phương thức tìm kiếm thông tin: đơn giản (basic mode) và nâng cao (advanced mode). Phương thức kết hợp luôn được khuyến cáo sử dụng để tăng tính đầy đủ và chính xác của kết quả tìm được, chẳng hạn tìm theo quốc gia, tác giả, tên tóm tắt, lĩnh vực chuyên môn, v.v.

 

Giao diện tìm kiếm Kho INIS

 

Theo thống kê vào năm 2017, hơn 1 triệu khách lẻ (unique visitors) truy cập trang web và thực hiện khoảng 1,86 triệu  các tìm kiếm khác nhau (unique searches), theo đó, tổng lượt xem trang web là trên 3 triệu (page views). Các quốc gia khai thác Kho INIS nhiều nhất trong năm 2017 phải kể đến Mỹ, Ấn Độ, Vương quốc Anh, Đức, Nhật,…v.v. Trong khi đó, tại Việt Nam, chỉ có 113 khách lẻ, thực hiện 217 các tìm kiếm khác nhau, xếp thứ 64 trên tổng 180 quốc gia và vùng lãnh thổ. Với nguồn tài nguyên lưu giữ thông tin hạt nhân sẵn có và được kiểm duyệt chặt chẽ bởi các chuyên gia IAEA như INIS, thông tin về Kho dữ liệu INIS cần được phổ biến và mở rộng mạnh mẽ trong thời gian tới cộng đồng các nhà khoa học, nghiên cứu viên trong nước.

 

Phạm Thị Thu Trang, Ban Kế hoạch và quản lý khoa học