Cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) hợp tác cùng Tổ chức nông lương thế giới (FAO) để giúp Zanzibar tăng năng suất lúa gạo

11

Là một trong số các quốc gia có tốc độ tăng dân số nhanh nhất châu Phi cùng với sự tăng trưởng nóng của ngành du lịch, Zanzibar cần phải tăng sản lượng gạo của mình. Chính quyền và nông dân nước này đã tìm đến sự trợ giúp của công nghệ hạt nhân.

 

Hiện tại, khoảng 70% số gạo tiêu thụ trong vùng lãnh thổ bán tự trị của Tanzania này phải nhập khẩu và chính quyền Zanzibar muốn cắt bớt một nửa con số này trong những năm tới. Ông Mansoora Kassim, phó chánh văn phòng Bộ Nông nghiệp, Tài nguyên thiên nhiên, chăn nuôi và nghề cá của Zanzibar cho biết họ đang tham gia vào một dự án hợp tác với Ngân hàng thế giới để tăng sản lượng gạo trong nước, tiến tới tự cấp tự túc, tiết kiệm khoản ngoại hối ít ỏi vốn vẫn dùng để nhập khẩu gạo. Hiện gạo chiếm tới 1/5 kim ngạch nhập khẩu của vùng lãnh thổ này.

 

Những nông dân tham gia vào dự án trồng lúa này đã chọn một loạt các giống gạo SUPA-BC, vốn được tạo ra bằng công nghệ hạt nhân với sự hỗ trợ của IAEA trong một chương trình hợp tác với Tổ chức Nông lương thế giới FAO.

 

Chiếu xạ hạt giống sẽ tạo ra các biến dị, tăng tốc quá trình biến đổi tự nhiên của lúa, sau đó, các nhà khoa học có thể lựa chọn các dòng lúa có tính chất cần thiết như năng suất cao hơn, và cuối cùng có thể chọn ra một dòng tốt nhất. Sau đó, họ sử dụng các phương pháp cấy trồng truyền thống để nhân giống dòng lúa tốt nhất này, thử nghiệm và cuối cùng cung cấp giống mới cho nông dân.

 

Ali Iddi Mjombo, một nông dân tại Cheju, ngôi làng gần trung tâm Unguja, hòn đảo lớn trong hai đảo chính của Zanzibar cho biết giống lúa SUPA-BC đã được tạo ra nhờ công nghệ như trên, được cung cấp cho nông dân Zanzibar từ năm 2014 có năng suất gấp đôi các loại giống lúa truyền thống, đồng thời có thể trồng 2 vụ mỗi năm, cho phép tăng sản lượng lương thực lên gấp 4 lần. Mjombo là một trong 700 nông dân sử dụng giống lúa này. Nhờ hương vị ngon hơn, loại gạo mới này cũng có giá thành cao hơn 20% so với các giống lúa truyền thống. Anh cho biết thêm: “Nó đã tạo ra sự khác biệt thực thụ cho chúng tôi. Tôi đã mua thêm được một mảnh đất và mua được cả tôn lợp mái cho ngôi nhà của mình nhờ vào số tiền kiếm thêm khi bán lúa.”

 

Chính phủ Zanzibar đã có kế hoạch sử dụng giống lúa SUPA-BC cho 70.000 hộ trồng lúa để có được thành tích như Mjombo và hàng xóm của anh ta. SUPA-BC sẽ được trồng trên 80% diện tích ruộng được tưới tiêu của Zanzibar, dù cho hiện tại con số đó mới là 6.400 héc ta. Với sự hỗ trợ của Hàn Quốc, chính quyền Zanzibar đã xây dựng một hệ thống thuỷ lợi cho thêm 1.500 héc ta ruộng để trồng lúa SUPA-BC. Ông Kasim cho biết: “Với sự hỗ trợ của IAEA, chúng tôi đã diệt trừ được nạn ruồi xê xê, cải thiện ngành chăn nuôi và hiện giờ chúng tôi tiếp tục hợp tác về lúa gạo.”

 

Tuy nhiên vẫn còn một vấn đề: Giống lúa SUPA-BC rất dễ bị mắc hai loại bệnh chính: virus đốm vàng trên gạo và bệnh đạo ôn, do đó Viện Nghiên cứu nông nghiệp Zanzibar (ZARI) vẫn đang tích cực nghiên cứu để tăng cường khả năng chịu bệnh cho giống lúa này. Cơ quan Nguyên tử năng quốc tế IAEA, hợp tác cùng FAO đã cung cấp các chuyên gia, dịch vụ kỹ thuật cũng như huấn luyện và cung cấp địa điểm thực tập cho nhiều nghiên cứu viên – đồng thời qua các chương trình hợp tác kỹ thuật đã cung cấp nhiều thiết bị và vật tư cho các phòng thí nghiệm của ZARI để thử nghiệm các giống lúa mới và hỗ trợ thị trường tiêu thụ.

 

Salum Hamad, đứng đầu nhóm nghiên cứu cùng các cộng sự của mình đã phân lập được 100 mẫu lúa SUPA-BC, chiếu xạ với các liều lượng khác nhau để tạo ra biến đổi gen nhân tạo, sau đó thử nghiệm với virus gây bệnh đốm vàng. Một trong các mẫu giống trên đã cho thấy khả năng kháng virus. Hiện nay nó đang được thử nghiệm sâu hơn để xác nhận lại khả năng kháng bệnh này và chuẩn bị được trồng thử nghiệm.

 

Các nghiên cứu chống lại bệnh đạo ôn cũng đang được tiến hành tại ZARI với sự trợ giúp của IAEA. Trong tháng 02/2020, IAEA đã gửi tới ZARI một đợt hạt giống mới được chiếu xạ. Chúng sẽ được sớm trồng và thử nghiệm với nấm gây bệnh đạo ôn, từ đó tìm ra dòng lúa kháng bệnh. Hamad cho biết trong vài năm tới, nhóm của ông sẽ cải thiện được khả năng kháng bệnh đạo ôn tốt hơn trên dòng lúa này.

 

Việc vùng lãnh thổ này sản xuất được nhiều gạo hơn đồng nghĩa với việc tạo ra nhiều công việc và thu được nhiều tiền hơn, giúp Zanzibar sớm đạt được các mục tiêu trong các mục tiêu phát triển bền vững của Liên hợp quốc.

 

Sử dụng thiết bị do IAEA tặng, các nhà nghiên cứu đã xác định được một dòng sản phẩm đầy triển vọng và phát triển thêm dòng sản phẩm này. Kết quả của nghiên cứu là SUPA-BC, một giống lúa có năng suất gấp đôi so với các giống địa phương và có thể được thu hoạch hai lần một năm. (Ảnh: M. Gaspar / IAEA)

 

An Thái, Thục Phương – Viện Công nghệ xạ hiếm