Nga dẫn đầu thế giới về xuất khẩu lò phản ứng hạt nhân

    186

    Ngành công nghiệp điện hạt nhân, vốn đã trong tình trạng ảm đạm kể từ những năm 1980, lại phải hứng chịu một cú đấm tàn khốc vào năm 2011 khi một cơn sóng thần nhấn chìm nhà máy điện Fukushima ở Nhật Bản, mà kết quả cuối cùng là làm cho lõi lò phản ứng bị nóng chảy kéo theo một cuộc khủng hoảng hạt nhân. Lượng điện được tạo ra bởi điện hạt nhân trên toàn thế giới đã lao dốc mạnh, giảm tới 11% trong hai năm, và kể từ đó đến nay đã chưa thể hồi phục. Trong bối cảnh ngành công nghiệp điện hạt nhân thế giới đang suy giảm này, một quốc gia hiện đang thống trị thị trường thiết kế và xuất khẩu các nhà máy điện hạt nhân: đó chính là nước Nga.

     

    Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh thực sự duy nhất của Nga trong lĩnh vực này

     

    Do nhu cầu điện quốc gia không biến động dẫn tới hạn chế trong việc xây dựng thêm các nhà máy mới trong nước, Tổng công ty điện hạt nhân quốc gia Nga Rosatom đã và đang xuất khẩu các sản phẩm của mình ra nước ngoài. Nga đang tập trung vào chính sách mà một số người gọi là “Lôi kéo các nước trung lập” nghĩa là chính sách xuất khẩu hạt nhân của Nga nhằm tới các quốc gia không phải là đồng minh thân cận của cả Hoa Kỳ lẫn Nga. Tháng 4/2018, Nga bắt đầu xây dựng nhà máy hạt nhân đầu tiên của Thổ Nhĩ Kỳ trị giá 20 tỷ đô la. Theo kế hoạch, lò phản ứng đầu tiên của nước này sẽ được hoàn thành vào năm 2023. Rosatom cho biết họ đã được đặt hàng xây dựng 33 nhà máy điện hạt nhân mới trên thế giới trị giá khoảng 130 tỷ đô la. Hơn chục lò phản ứng  hạt nhân cũng đang được Nga xây dựng ở cả ở Bangladesh, Ấn Độ và Hungary.

     

    Chương trình hạt nhân của Nga vẫn đang tồn tại vì hai lý do chính. Thiết kế lò rẻ và sự tài trợ của nhà nước giúp Rosatom đỡ bị ảnh hưởng bởi những rủi ro khó được bảo hiểm như tai nạn nóng chảy lõi lò phản ứng hạt nhân. Trong khi đó, không được may mắn như Nga, các đối thủ cạnh tranh của họ vẫn đang ì ạch theo sau: Areva của Pháp (nay là Orano) bắt đầu xây dựng hai nhà máy trong suốt mười năm qua ở Phần Lan và Trung Quốc nhưng cả hai dự án đều bị trì hoãn và bội chi ngân sách. KEPCO, Công ty Điện lực Hàn Quốc đang gặp khó khăn với chính sách của Chính phủ mới về điện hạt nhân, trong khi Công ty Westinghouse của Mỹ hiện chỉ mới thoát khỏi tình trạng phá sản.

     

    Đối thủ cạnh tranh thực sự duy nhất của Nga hiện là Trung Quốc, một quốc gia có mối gắn kết chặt chẽ giữa chính phủ và doanh nghiệp. Cho đến gần đây, Trung Quốc vẫn chỉ tập trung vào nỗ lực đáp ứng nhu cầu điện trong nước đang tăng vọt. Nhưng do nhận thức được việc nhập khẩu nguyên liệu thô và xuất khẩu công nghệ là một “sự đặt cược dài hạn với nhiều triển vọng tốt hơn”, Trung Quốc đã bắt đầu nhìn ra nước ngoài. Một doanh nghiệp nhà nước của Trung Quốc đang tài trợ một phần cho dự án điện hạt nhân Hinkley Point ở Anh, và một số công ty khác đang tham gia vào các dự án nhà máy điện hạt nhân ở Argentina và Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên, mặc dù trong tương lai Trung Quốc chắc chắn sẽ đuổi kịp, nhưng hiện tại Nga không có đối thủ cạnh tranh nặng ký nào trong lĩnh vực xuất khẩu công nghệ hạt nhân. Trong một thế giới đang cần tạo ra nhiều điện hơn nữa từ năng lượng hạt nhân, nếu xem xét nghiêm túc vấn đề giảm phát thải các-bon, thì đây chính là một quan điểm cần được suy nghĩ một cách thấu đáo.

     

    Biên dịch: Nguyễn Thị Yên Ninh, Ban HTQT, Viện NLNTVN